Według zachowanych dokumentów znajdujących się w Pułtuskim archiwum jako datę początkującą działalność OSP przyjęto dzień 27 czerwca 1880r. W rosyjskich rejestrach nazwa straży brzmiała: "Pułtuskaja Pożarnaja Ochotników Komanda" Wśród różnych legend i mitów krążących u podstaw powstania pułtuskiej straży, znana jest legenda o tym jak władze carskie przez kilka lat odmawiały wydania zezwolenia na zorganizowanie straży. Miejscowi działacze przed każdym wystąpieniem wzniecali drobne pożary niegroźne dla miasta. Niestety raz stało się inaczej. Zamiast jak planowano spalenia kilku drewnianych ruder spłonęło Pół miasta. Wówczas zgoda nadeszła bardzo szybko. W zbiorach regionalnego muzeum w Pułtusku znajduje się kopia szkicu nauczyciela rysunków w miejscowym gimnazjum, przedstawiająca rynek po słynnym pożarze z 21 lipca 1875r. Pożar ten opisał też Henryk Sienkiewicz w jednym z numerów "Tygodnika Ilustrowanego"

Został nim Włodzimierz Łomnnowski z zawodu sędzia.

Pierwszym naczelnikiem Straży został znany społecznik organizator pułtuskich organizacji społecznych rejent Stanisław Sulej. Zastępcą naczelnika Teofil Nejman, gospodarzem Władysław Fijałkowski, chąrążym Adolf Kossakiewicz. Uroczyste poświęcenie pierwszego sztandaru straży miało miejsce dnia 28 lutego 1881r. I od tej właśnie daty zaczyna się burzliwy rozwój pułtuskiej straży. W roku 1897 Pułtuska Ochotnicza Straż Ogniowa została przyjęta w poczet członków Cesarsko - Rosyjskiego Towarzystwa Pożarniczego. Zrzeszało ono straże z obszaru cesarstwa Rosyjskiego a podstawowym jego celem było organizowanie zjazdów szkoleniowych i pokazów pożarniczych oraz wydawanie literatury fachowej z zakresu pożarnictwa

W roku 1900 dzięki ofiarności mieszkańców zebrano odpowiedznie fundusze i zakupiono w Dreźnie komplet 30 instrumentów. Jeszcze w roku 1900 pierwszy kapelmistrz zeprezentował orkiestrę przd Pułtuskim społeczeństwem.
17 pażdziernika 1904r. powstało Pułtuskie Towarzystwo Muzyczno - Dramatyczne, którego zarząd stanowili: rejent Stanisław Sulej - jako prezes, sędzia Romuald Gogolewski jako wiceprezes i reżyser, Antoni Sikorski jako sekretarz. Od tego roku wszytkim sztukom wystawianym w teatrze towarzyszyła orkiestra strażacka. Działalność kulturalną nowego teatru zainaugurowano 15 maja 1910r., spektaklem "Na jedną kartę" wg. Henryka Sienkiewicza. W antraktach przygrywała orkiestra Ochotniczej Straży Ogniowej, która reprezentowała wysoki poziom muzyczny. Kapelmistrzem w tym okresie był Władysław Fijałkowski. Od roku 1900 orkiestra bierze już czynny udział we wszystkich świętach państwowych, kościelnych, lokalnych i własnych, oraz majówkach i festynach. Taka działalność trwała aż do roku 1918.