content

Krótka historia gitary
Hiszpania ojczyzną gitary klasycznej

Rozwój gitary klasycznej trwał długo, zanim otrzymała ona znany obecnie kształt i brzmienie. Jej korzenie sięgają tzw. instrumentów lutniowych, posiadających pudło rezonansowe, gryf z progami i naciągnięte na nim struny. Były to różne odmiany ewoluujących w swej budowie instrumentów. Jednym z nich jest pochodzący z Persji sitar o małym jajowatym pudle i długiej szyjce gryfu, nazwany przez Chaldejczyków "qitara" (VI w. p.n.e.). Kitara, posiadająca drewniane pudło rezonansowe o bocznych ściankach zakończone dwoma wygiętymi, płaskimi ramionami połączonymi jarzmem, do którego przymocowano struny zaczepione na pudle rezonansowym, to instrument używany przez Greków (odmianą kitary była lira). Rzymianie nazwali kitarę "cithara". Była ona bardzo popularna za czasów cesarstwa rzymskiego. Przekształciła się wówczas w gruszkowate pudło rezonansowe z długim gryfem, o pięciu, sześciu strunach. Po upadku Imperium w V w. pojawiły się nowe odmiany cithary na skutek zetknięcia z kulturami ludów północnych (np. cister, psalterium, tanbura, liuto, mandora, theorbe, chittarone, colascione, orpheoreon i różne odmiany harf). W VII i VIII w. w Hiszpanii była używana chrotta, o wyglądzie przypominającym kitarę, a później guitarra morisca, o szerokiej szyjce i wybrzuszonym, owalnym pudle z licznymi otworami w płycie.
Lutnia

Arabowie, którzy przybyli na kontynent europejski, przywieźli ze sobą rebec, instrument smyczkowy o owalnym pudle w kształcie gruszki, oraz wschodnią lutnię. W XIII w. rebec przyjął się w Hiszpanii całkowicie. Później zaczęto grać na nim bez smyczka, zmieniła się też jego nazwa i wygląd i jako mandola rozpowszechnił się wśród narodu hiszpańskiego. Przez następne 300 lat mandola zyskała boczne ścianki pudła rezonansowego oraz wcięcie ósemkowe. W ten sposób powstał instrument będący bezpośrednią poprzedniczką gitary - vihuela (de mano - w odróżnieniu od wypartych de peńola i de arco). Potem nazwę zmieniono na guitarra espagnola. W XI w. na terenie Włoch pojawiła się z kolei guitarra latina o charakterystycznym kształcie, wywodząca się z rzymskiej cithary. W średniowieczu gitara była instrumentem używanym przez ogół społeczeństwa, podczas gdy organy były wykorzystywane w muzyce kościelnej, zaś lutnia na dworach. Z historii instrumentu wynika, że sytuacja uległa zmianie dopiero w XVIII w., gdy zastosowano w gitarze pojedyncze struny, co ułatwiało strojenie. Dzięki temu wynalazkowi, a także za sprawą wąskiego gryfu, opanowanie techniki gry było możliwe w krótszym czasie. Lutnia zaczęła więc tracić na popularności. Na początku XIX w. ustaliła się ostatecznie liczba strun poprzez dodanie szóstej struny - E. Po bardzo długim okresie rozwoju powstał więc ostatecznie instrument nowoczesny, o dużych walorach brzmieniowych i możliwościach techniczno-wykonawczych. Fakt ten sprawił, że minione stulecie wydało wielu znakomitych gitarzystów. Byli wśród nich m.in. Mauro Giuliani, Antonio Diabelli, Johan Kaspar Mertz, Dionisio Aguado, Fernando Sor, Ferdynand Carulli, Matteo Carcassi, Napoleon Coste, Feliks Horecki i Marek Sokołowski. Okres ten nazywamy jest "złotym wiekiem gitary".
W drugiej połowie XIX w. znaczenie gitary zmalało, większe uznanie zdobyła bowiem muzyka fortepianowa i orkiestrowa. Zapomniano również o wartościowej literaturze gitarowej. Dopiero następne stulecie i twórcy tego czasu przywrócili temu instrumentowi należne miejsce w kulturze. Znaczenie gitary jako instrumentu zasługującego na uznanie kompozytorów, wykonawców i słuchaczy, wzrosło w XX w. dzięki licznym koncertom wirtuozów, wywodzących się najczęściej z Hiszpanii. Gitarę najchętniej wykorzystywali tzw. gitanos, czyli muzycy ludowi pochodzenia cygańskiego uprawiający muzykę flamenco, oraz zawodowi, wybitni gitarzyści, którzy występowali na estradach wielu miast europejskich, rozbudzając w ten sposób zainteresowanie grą na tym instrumencie.

Francisco Tárrega (1852-1909) był reformatorem sposobu gry na gitarze. Stosował początkowo grę paznokciową, później przyjął technikę opuszkową. Uczniowie Tárregi rozpowszechnili jego sposób gry i stali się wykonawcami współczesnej generacji wirtuozów gitary klasycznej. Osiągnięcia Tárregi to użycie podnóżka, ustalenie postawy grającego i układu obydwu rąk, szczególnie prawej i palcowania lewej. Jego zasługą jest również popularyzacja muzyki gitarowej na początku XX w. dzięki własnym, oryginalnym utworom i dokonanym transkrypcjom wielkich mistrzów. Drobne utwory pedagogiczne Tárrega pisał z myślą o swoich uczniach w zależności od poziomu ich umiejętności technicznych.

Andrés Torres Segovia (1893-1987) rozpowszechnił grę na gitarze klasycznej niemal na całym świecie. Wprowadził ją jako wybitny wirtuoz na największe estrady i spowodował, że zaczęto ją traktować poważnie, jako równoprawny instrument koncertowy. Segovia był sam dla siebie nauczycielem. Doszedł do podobnych wniosków dotyczących techniki co Tárrega, jednakże pozostał przy grze paznokciowej. Wszędzie, gdzie się pojawiał, rosło zainteresowanie gitarą. Wielu sławnych kompozytorów pisało dla niego utwory, m.in. M. de Falla, A. Casella, M. Castelnuovo-Tedesco, H. Villa-Lobos, J. Rodrigo, A. Tansman i A. Russel. Powstały organizacje mające na celu naukę i propagowanie gry na tym instrumencie, a gitarę wprowadzono jako pełnoprawny instrument do szkół muzycznych i uczelni w wielu krajach. Segovia nigdy nie wystąpił w Polsce, mimo że grał nawet w Związku Radzieckim. Inni wielcy mistrzowie gitary klasycznej w XX stuleciu to John Williams (Australia/Anglia), Narciso Yepes (Hiszpania), Julian Bream (Anglia), David Russell (Anglia), Manuel Barrueco (Kuba/USA), Leo Brouwer (Kuba), Ida Presti (Francja), Luise Walker (Austria), Maria Luisa Anido (Argentyna), Wolfgang Lendle (Niemcy), Sergio i Odair Assad (Brazylia), Sergio i Eduardo Abreu (Brazylia), Oscar Ghiglia Włochy), Abel Carlevaro, Alvaro Pierri, Alirio Diaz i wielu innych. W XX w. gitara stała się instrumentem niezwykle popularnym. Jej szczególną cechą są dosyć duże możliwości techniczno-wykonawcze przy stosunkowo małych wymiarach i łatwym transporcie. Uniwersalność gitary powoduje, że wykorzystuje się ją w przeróżny sposób, jest to bowiem instrument strunowy przystosowany zarówno do grania akordów, jak i melodii. Na wszystkich kontynentach można usłyszeć niezwykłe różnorodne w stylu i formie utwory gitarowe, począwszy od ludowych melodii granych na instrumentach wytwarzanych domowym sposobem, aż do wyrafinowanych kompozycji wykorzystujących szerokie możliwości, jakie daje gitara lutnicza. Gitara klasyczna

W ciągu 150 lat gitara uległa zdecydowanej przemianie - od małego, niezbyt głośnego instrumentu salonowego do instrumentu mającego szerokie możliwości kolorystyczne i dynamiczne. Miejscem narodzin współczesnej gitary klasycznej była Hiszpania - tam właśnie Antonio de Torres zaprojektował instrument o większym niż stosowane dotychczas pudle rezonansowym, wynalazł też belkowanie w kształcie wachlarza, co korzystnie wpłynęło na siłę i jakość brzmienia. Była to konstrukcja przełomowa - Torres wypracował najbardziej typowy model, który był z sukcesem powielany przez następne pokolenia lutników.

Autor: Krzysztof Nieborak

Gitara klasyczna

Kształt i budowa gitary klasycznej zostały zaczerpnięte z dziewiętnastowiecznych hiszpańskich instrumentów Antonia Torresa. Jednak ten pierwowzór doskonalono w różnych krajach, dlatego obecnie wiele bardzo dobrych instrumentów koncertowych powstaje poza Hiszpanią. Do jej produkcji zazwyczaj używa się czterech rodzajów drewna: brazylijskiego lub indyjskiego palisandru, alpejskiego świerku z centralnej Europy, mahoniu z Płd. Ameryki i hebanu z Cejlonu. Drewno przez kilka lat przechowywane jest w specjalnych warunkach, po czym ręcznie wykonuje się z niego poszczególne części instrumentu. Średnio wykonanie jednej gitary wymaga ok. 120 godzin intensywnej pracy. Najpierw wycina się i formuje szyjkę. Następnie płyta rezonansowa jest przymocowywana do końca szyjki, a boki dopasowywane do szczelin. Tył przyczepia się do boków i szyjki za pomocą listwy wzmacniającej. Na końcu dopasowuje się inkrustację na brzegu pudła, gryf oraz strunnik. Kiedy gitara jest sucha, dodaje się mechanizm kołkowy i struny. Teraz można już sprawdzić brzmienie. Ostatnią czynnością jest powlekanie instrumentu politurą lub malowanie natryskowe. Twórcy zmieniają drobne elementy konstrukcyjne poszczególnych egzemplarzy, dzięki czemu uwydatniają ich odrębne cechy i każda gitara brzmi inaczej. O barwie dźwięku, jego sile i długości decydują właściwości drewna, z którego zrobiona jest płyta rezonansowa, jej konstrukcja, a także każdy element pudła i szyjki. Wymiary gitary klasycznej

Wydobycie i połączenie właściwości akustycznych wymaga doświadczenia i jest decydujące w sztuce wykonywania gitar klasycznych. Współczesna gitara klasyczna dzięki nowym materiałom oraz odkryciom w inżynierii i akustyce, ulega ciągłym zmianom. Obecnie poszukuje się gitar, których brzmienie, zachowując naturalny charakter i barwę tego instrumentu, posiada jednocześnie odpowiednią siłę i dźwięczność. Tradycyjne belkowanie wachlarzowe zostało zastąpione przez belki ułożone równolegle wzdłuż słojów. Mocne belkowanie zmniejsza wibracje w pudle rezonansowym, dzięki czemu skupia dźwięk i skutecznie zwiększasiłę jego projekcji. Gitara

Ten typ gitar służy przede wszystkim do wykonywania muzyki poważnej - klasycznej. Dźwięk gitary klasycznej jest łagodny, ciepły, ale zarazem pełny. W szczególności właśnie do niej przeznaczone są struny nylonowe przy czym trzpienie kluczy, czyli kołeczki na które nawijamy struny są również plastikowe. Niektórzy jednak używają strun metalowych ponieważ ich dźwięk jest ostrzejszy, lecz w tym momencie traci się cechy charakterystyczne właśnie dla gitar klasycznych, a sama gitara zaczyna brzmieć jak gitara akustyczna Gitara akustyczna

Gitara akustyczna z metalowymi strunami została ukształtowana w Ameryce, w XIX wieku. Grupa amerykańskich przemysłowców wynalazła nowy rodzaj gitary akustycznej, której pomysł zaczerpnięto z tradycji europejskich. Strun metalowych zaczęto używać pomiędzy 1860 a 1900 rokiem, i do lat 30. stały się one normą. Dzisiaj, gitary z metalowymi strunami pojawiają się w różnych formach, między innymi jako instrumenty z wycięciami i modele elektroakustyczne. Gitary z metalowymi strunami posiadają ciężkie belkowanie i wzmocniony strunnik, co równoważy nacisk strun. Ich dźwięk jest jasny, czysty i ostry. Mają one różnorodną barwę, od ostrej - powstającej przy strunniku - do łagodnej w pobliżu gryfu. Na gitarach tych gra się zarówno palcami, jak i kostką. Można na nich uzyskać duże natężenie dźwięku. Europejski lub kanadyjski świerk (czasami, czerwony cedr) są tradycyjnie wykorzystywane do budowy płyty rezonansowej. Belkowanie wykonuje się z drzewa świerkowego, szyjkę z brazylijskiego mahoniu, gryf i strunnik z palisandru lub hebanu, a tył i boki z mahoniu, klonu lub palisandru. W końcu XX wieku względy ekonomiczne sprawiły, że jest mniej możliwości użycia tych materiałów. W rezultacie zaczęto wykorzystywać inne gatunki drzewa, zwłaszcza do budowy boków i tyłu. Gitara akustyczna służy przede wszystkim do gry akordowej - do akompaniamentu. Jest popularnym instrumentem w muzyce pop, folk, country a także wśród amatorów np. przy ognisku. Większa niż u gitary klasycznej szyjka ułatwia chwytanie akordów, a większe pudło rezonansowe daje głośniejszy dźwięk. Najczęściej stosowane są w tym przypadku struny metalowe, przy czym kołeczki (tak zwane klucze) je mocujące wykonane są również z metalu. Dodatkowo kołeczki mają mniejszą średnice, co umożliwia silniejsze i bardziej precyzyjne naciągnięcie struny. Z powodu metalowych strun szyjka często wzmocniona jest metalowym prętem, a podstawek ustawiony jest lekko pod skosem w celu korekcji różnej ich grubości Czasem przy siodełku znajduje się próg zerowy na którym opierają się struny. Spotyka się również gitary akustyczne ze strunami nylonowymi, ponieważ łatwiej się je przyciska i mniej bolą ręce, co może znacznie ułatwić pierwsze kroki w nauce grania na tym instrumencie.

Gitara elektryczna

Instrument ten został skonstruowany około roku 1936, jednak dopiero od mniej więcej dwudziestu pięciu lat świecie gitar elektrycznych największą popularnością cieszą się gitary z korpusami typu solid-body, czyli tak zwanymi deskami. Nazwa deska wynika z faktu, iż tego typu gitary nie mają charakterystycznego pudła rezonansowego tak jak to było w przypadku gitary klasycznej i akustycznej, zaś jego rolę pełni pełny korpus w postaci deski wykonanej z litego drewna lub innego materiału. Zasada działania gitary elektrycznej oparta jest na zjawisku drgania metalowych strun w polu magnetycznym przetwornika. Powoduje to mianowicie zaindukowanie się w nim prądu o takiej samej częstotliwości co drgające struny. Gitara elektryczna

Otrzymany sygnał elektryczny można znacznie wzmocnić i przetwarzać elektronicznie np. zmieniać barwę dźwięku, dodać pogłos, echo, wibracje oraz wiele innych efektów. Otwiera to przed gitarzystą olbrzymie możliwości. Strunociąg gitary elektrycznej umożliwia regulacje wysokości i menzury dla każdej struny. Niekiedy producenci wyposażają swoje gitary także w mikrostroiki znajdujące się w mostku umożliwiające bardzo precyzyjne dostrajanie strun. Często strunociąg wyposażony jest również w dźwignię umożliwiającą płynną zmianę naciągu wszystkich strun jednocześnie czyli wibrator mechaniczny. Standardowo gitary elektryczne posiadają więcej progów niż modele akustyczne lub klasyczne. W szyjkę gitary wmontowany jest pręt, którego naciągnięcie regulowane jest śrubą wyprowadzoną z jednej strony na zewnątrz. Umożliwia to zrównoważenie siły naciągu strun różnego rodzaju, oraz pełną regulację kształtu wzdłużnego profilu gryfu. Ponadto gitary te mają węższe i bardziej zaokrąglone gryfy, są bardzo miękkie i co znacznie łatwiej się na nich gra. Często spotykaną odmianą gitary elektrycznej jest gitara elektro-akustyczna. Jest to gitara najczęściej typu hollow-body, a więc z korpusem wykonanym jako pudło rezonansowe o dużej grubości, wyposażona w przystawki elektromagnetyczne. Barwa dźwięku tego instrumentu zależy od właściwości rezonansowych pudła i jakości układu przetwarzania elektrycznego. Gitara basowa
Na pewno część z Was będzie zainteresowana historią instrumentu, która - co tu dużo mówić - jest prosta niczym konstrukcja cepa. W latach pięćdziesiątych na pomysł skonstruowania basu elektrycznego wpadł Leo Fender. Wynikła taka potrzeba, gdyż kontrabas, który wtedy królował jako sceniczny instrument melodyczno-rytmiczny często okazywał się zbyt cichy. Przeszkodą były również jego duże rozmiary. Pierwszą basówką był Fender Precision Bass, który jak na dzisiejsze standardy brzmieniowe miał z precyzją tyle wspólnego, co obecne działania naszej klasy politycznej z kompetencją.

Gitara basowa />

Zasadniczo gitary basowe mają po cztery struny. Zasadniczo, bo teraz bardzo powszechne są basy z pięcioma strunami (oprócz standartowych E A D G dokładana jest jeszcze struna o niskim dźwięku H - czy według jazzowych oznaczeń B - otrzymujemy więc H E A D G) oraz z sześcioma (oprócz niskiego H mamy do dyspozycji strunę o wysokim dźwięku C, czyli H E A D G C). O ile szóstki używane są najczęściej do muzyki pop lub jazzu, o tyle piątki można bez problemu zobaczyć w każdym jednym teledysku metalowej kapeli (a już najprędzej numetalowej). Czasem też niektórzy artyści prezentują się z basami z większą ilością strun, ale to już raczej rzadkość (na takiej gra bodajże basista Huntera - ma osiem strun). Do każdej ze strun basowych dołożona jest wtedy jedna, czasem nawet dwie wiolinowe - bas taki wygląda wtedy cokolwiek niesamowicie - na główce jest dwanaście kluczy

Źródło: Guitarnet Basoofka