Notacja muzyczna (inaczej pismo nutowe) jest symbolicznym językiem, za pomocą którego można zapisać wszystkie cechy dźwięków muzycznych, rytmiki, melodii, harmonii, dynamiki oraz artykulacji.

Nuty w historii

Nuty w długim procesie rozwoju historycznego, który doprowadził do powstania współczesnej notacji muzycznej, przybierały różne formy graficzne. Można je wywodzić od bezliniowej notacji neumatycznej, która powstała przed VIII w. Jej geneza nie jest bliżej znana. Służyła ona do zapisu chorału gregoriańskiego. Pierwotnie neumy prawdopodobnie odzwierciedlały ruchy rąk kantora kierującego śpiewem, stąd też nazwa "znaki cheironomiczne". Nie określały one dokładnie wysokości i czasu trwania dźwięków. Notacja neumatyczna obejmuje ponad 20 znaków; w różnych ośrodkach wykształciły się jej odmienne formy graficzne. pierwsze nuty Ok. r. 1000 notację cheironomiczną zastąpiła notacja diastematyczna, która określała wysokość dźwięków przez zróżnicowane wertykalnie rozmieszczenie neum in campo aperto (na polu bez linii), lub na liniach (w XI w. Guido d\'Arezzo, wprowadził do pisma nutowego 4 linie). Nadal jednak nie określała ona stosunków rytmicznych. Istniały 2 typy graficzne notacji diastematycznej: neumy romańskie = nota quadrata (XII w. do dziś; na nich opiera się współczesna notacja chorałowa) i neumy gotyckie (XIII–XV w.). Oba te rodzaje notacji były używane do zapisu chorału gregoriańskiego, stanowiąc podstawę notacji chorałowej.

Notacja modalna i menzuralna Z notacji chorałowej wywodzi się notacja modalna, która rozwinęła się ok. r. 1175 w szkole Notre Dame ze znaków nota quadrata. Określała ona wyraźnie interwały między dźwiękami. Używała początkowo 2 przybliżone wartości rytmiczne, trójdzielne (perfectio - czyli doskonałe; troisty podział był uważany za doskonały przez analogię do troistej natury jednego Boga w trzech Osobach) i dwudzielne (imperfectio - niedoskonałe): długą (longa) i krótką (brevis). Notacja modalna opierała się na 6 schematach rytmicznych (modi), wzorowanych na starogreckich stopach metrycznych; schematy te określały następstwo wartości rytmicznych. Z notacji modalnej wykształciła się z kolei notacja mezuralna (ok. 1250–1600). Wcześniejsze zdobycze usystematyzował po r. 1300 Phillippe de Vitry, ujmując wzajemne relacje wartości w ramach modus, tempus i prolatio. Notacja menzuralna określa dokładnie nie tylko interwały, ale też, za pomocą odpowiedniej formy graficznej nut, rytm, czyli wzajemny stosunek czasu trwania dźwięków (ich wartości rytmicznych), na zasadzie podziału trójdzielnego (perfectio) i dwudzielnego (imperfectio). Stopniowo wzrastała ilość znaków określających wartości rytmiczne: ok. 1250 zaczęto używać semibrevis, a następnie dalszych drobnych wartości (ok. 1280, Petrus de Cruce).
W użyciu były 2 rodzaje notacji menzuralnej:
czarna (do 1450), z zaczernionymi główkami nut; jej 4 podstawowe wartości rytmiczne to:
maxima lub duplex longa
longa
brevis
semibrevis
biała (od 1450), w której zaczerniano tylko kontur nut (oprócz najmniejszych wartości rytmicznych). Około 1450 ustaliło się 8 wartości rytmicznych:
maxima
longa
brevis
semibrevis
minima
semiminima
fusa lub chroma
semifusa lub semichroma
Różnice między tymi dwoma systemami były niewielkie; w zasadzie polegały tylko na zaczernianiu wszystkich nut w pierwszym oraz pozostawianiu większych wartości nie zaczernionych w drugim systemie. W notacji menzuralnej oprócz pojedynczych nut występowały ligatury, pauzy i oznaczenia dodatkowe, z których najważniejsze określają podział wartości brevis (tempus) i semibrevis (prolatio). Ten typ notacji, udoskonalony w XVII w., był bezpośrednim punktem wyjścia dla współczesnej notacji muzycznej.

Nuty dzisiaj

 W XVII-XVIII w. notacja muzyczna przyjęła w zasadzie wygląd identyczny z notacją współczesną, choć znaczenie takich samych znaków graficznych (np. kropki pod nutą) jest w wielu wypadkach inne, niż w notacji współczesnej, co powoduje wiele nieporozumień w wykonawstwie muzyki tego okresu przez dzisiejszych muzyków, którzy tych różnic nie znają; można by to obrazowo porównać do próby czytania tekstu staroangielskiego czy starofrancuskiego według zasad pisowni współczesnego angielskiego lub francuskiego. Podstawowym elementem nuty we współczesnej notacji muzycznej, dostosowanej do wymogów systemu dur-moll, jest jej główka, to ona określa przez swe położenie na pięciolinii wysokość oznaczanego przez nią dźwięku. Główka ma kształt owalny, w przypadku całej nuty oraz półnuty jest niewypełniona, a u pozostałych wartości nut zamalowana. Nuty umieszczone są na lub pomiędzy liniami na pięciolinii lub liniami do niej dodanymi. Samo położenie nuty na pięciolinii nie określa bezwzględnej wysokości dźwięku, wyznacza ją klucz, który jednej określonej linii nadaje określoną wysokość (nazwę). Wysokość pozostałych nut jest określana relatywnie w stosunku do niej.
Podział wartości rytmicznych:
cała nuta
półnuta
ćwierćnuta
ósemka
szesnastka
trzydziestodwójka
sześćdziesięcioczwórka
Cała nuta trwa dwa razy dłużej niż półnuta, ta z kolei dwa razy dłużej niż ćwierćnuta itd.
Jest to tzw. regularny podział wartości rytmicznych (dwójkowy), istnieją również bardziej skomplikowane podziały:
na trzy równe części (triole), pięć (kwintole), sześć (sekstole) itd.

chierarchia nut
Rys. Podział wartości rytmicznych

Długość trwania nuty może być przedłużona przez kropkę, łuk (ligaturę) (o ściśle określoną wartość) lub fermatę (o nieokreśloną wartość).
Cała nuta - w dzisiejszej notacji muzycznej nuta o najdłuższej, podstawowej wartości rytmicznej, z której przez podział otrzymuje się pozostałe wartości. cała nuta Cała nuta dzieli się na dwie półnuty, cztery ćwierćnuty, osiem ósemek itd. i jest oznaczana za pomocą owalnej niewypełnionej główki bez laski. Czasem całej nuty używa się do oznaczenia wartości rytmicznej o czasie trwania jednego taktu, nawet jeśli z metrum wynika inna jego długość.
Półnuta - nuta w notacji muzycznej o czasie trwania równym połowie całej nuty, dwóch ćwierćnut, czterech ósemek itd. półnuta Półnuta oznaczana jest jako owalna niewypełniona główka z laską, zasadniczo z prawej strony skierowaną w górę dla nut położonych poniżej trzeciej linii, a w dół z lewej strony dla nut położonych na trzeciej linii lub wyżej.
Ćwierćnuta - nuta w notacji muzycznej trwajaca jedną czwartą całej nuty lub połowę półnuty, dzieląca się na dwie ósemki. ćwierćnuta Ćwierćnuta oznaczana jest jako owalna wypełniona główka zasadniczo z laską z prawej strony skierowaną w górę dla nut położonych poniżej trzeciej linii lub w dół z lewej strony dla nut położonych na trzeciej linii lub wyżej. Pauza ćwierćnutowa oznacza ciszę trwającą tyle, co ćwierćnuta.
Ósemka - w notacji muzycznej nuta oznaczająca dźwięk o czasie trwania równym jednej ósmej całej nuty. Do oznaczenia ciszy o tym samym czasie trwania używa się pauzy ósemkowej. ósemka ósemka Ósemki są zapisywane jako owalne, zaczernione główki z prostą pionową laską i jedną chorągiewką. Ósemki poniżej trzeciej linii z zasady zapisuje się w ten sposób, że laski znajdują się po prawej stronie główki i skierowane są do góry. Od trzeciej linii wzwyż laski umieszcza się po lewej stronie główki i skierowane są one w dół. Chorągiewki zawsze umieszcza się po prawej stronie kreski. Jeśli kilka ósemek sąsiaduje ze sobą można je połączyć w grupę za pomocą pojedynczej belki.
Szesnastka - nuta w notacji muzycznej trwająca tyle, co jedna szesnasta całej nuty, dzieli się na dwie trzydziestodwójki. szesnastka szesnastka Szesnastka przedstawiana jest jako owalna, zaczerniona główka z laską oraz podwójną chorągiewką. Szesnastki poniżej trzeciej linii z zasady zapisuje się w ten sposób, że laski znajdują się po prawej stronie główki i skierowane są do góry. Od trzeciej linii wzwyż laski umieszcza się po lewej stronie główki i skierowane są one w dół. Chorągiewki zawsze umieszcza się po prawej stronie kreski. Jeśli kilka szesnastek sąsiaduje ze sobą, można je połączyć w grupę za pomocą podwójnej belki.
Trzydziestodwójka - nuta w notacji muzycznej trwająca trzydziestą drugą część całej nuty (tyle, co pół szesnastki lub dwie sześdziesięcioczwórki). trzydziestodwójka Trzydziestodwójki poniżej trzeciej linii z zasady zapisuje się w ten sposób, że laski znajdują się po prawej stronie główki i skierowane są do góry. Od trzeciej linii wzwyż laski umieszcza się po lewej stronie główki i skierowane są one w dół. Chorągiewki zawsze umieszcza się po prawej stronie kreski. Jeśli kilka trzydziestodwójek sąsiaduje ze sobą, można je połączyć w grupę za pomocą potrójnej belki.

Sześćdziesięcioczwórka - nuta w notacji muzycznej, trwająca tyle, co połowa trzydziestodwójki. Sześćdziesięcioczwórki poniżej trzeciej linii z zasady zapisuje się w ten sposób, że laski znajdują się po prawej stronie główki i skierowane są do góry. Od trzeciej linii wzwyż laski umieszcza się po lewej stronie główki i skierowane są one w dół. Chorągiewki zawsze umieszcza się po prawej stronie kreski. Jeśli kilka sześćdziesięcioczwórek sąsiaduje ze sobą, można je połączyć w grupę za pomocą poczwórnej belki. Sześćdziesięcioczwórka stanowi 1/2 stodwódziestoósemki.
Wartości rytmiczne
Wartości rytmiczne są nierozerwalnie związane z muzyką i stanowią jej trzon.
takt
takt
takt
Każdy utwór można podzielić na takty, w których znajduje się określona ilość dźwięków lub pauz. Najczęściej stosowane metrum to 4/4, co oznacza, że w pojedynczym takcie zmieszczą się 4 ćwierćnuty (1 ćwierćnuta = 1/4 całej nuty, zatem zapis 4/4 oznacza, że w takcie o takim metrum znajdą się 4 ćwierćnuty lub inne nuty i pauzy, których łączna długość będzie równa całej nucie). Powyżej widać, jak takt 4/4 może być wypełniony nutami o różnej długości. Kolejno są to: 2 półnuty, 4 ćwierćnuty, 8 ósemek i 16 szesnastek. Dalej mogą być trzydziestodwójki czy nawet sześćdziesięcioczwórki (z czterema kreskami). Oczywiście istnieją i inne podziały, np. 3/4: 3 ćwierćnuty (1/4 + 1/4 + 1/4 = 3/4) czy też 2/4, 5/4 lub 7/8. Do określenia metrum najczęściej używa się ćwierćnuty (wartość 4 reprezentująca ćwierćnutę pojawia się "w mianowniku", np. 4/4, 3/4). Są także inne wartości, posługujące się na przykład ósemką, jak choćby 7/8 (7 ósemek to cały takt). Obok nut pojawiają się także pauzy, które również posiadają swój "czas trwania".
Poniżej znajduje się zestawienie wartości nut oraz pauz:

takt
takt Jeśli za nutą pojawi się kropka, to oznacza to, iż wartość tej nuty przedłuża się o połowę, zatem np. kropka dodana do półnuty nadaje jej wartość równą trzem ćwierćnutom. Czasem stosuje się także dwie albo nawet trzy kropki. Dwie kropki oznaczają przedłużenie wartości nuty o połowę (pierwsza kropka) i o 1/4 (druga kropka), czyli w sumie o 3/4.
Często stosuje się tzw. triole, czyli grupy trzech nut lub pauz grane w czasie dwóch nut o tej samej wartości. Oprócz triol stosuje się kwintole (czyli 5 nut granych w czasie czterech) i inne, ale są one stosowane znacznie rzadziej. triola Każdy utwór może być zagrany w różnym tempie. Tempo oznacza się podając symbol nuty i oznaczenie liczbowe BPM (beat per minute, czyli ilość bitów na minutę). Proście mówiąc jest to wartość informaująca o tym, ile tych nut zmieści się w jednej minucie. Im liczba jest większa, tym utwór jest grany szybciej. Jest on umieszczany na początku zapisu nutowego i ewentualnie w miejscach, gdzie następuja zmiana tempa.

Dźwięk muzyczny

 Dźwięk muzyczny - dźwięk wytwarzany przez instrument muzyczny (albo głos ludzki). Najczęściej jest to dźwięk o określonej wysokości.
Podstawowymi cechami dźwięku są:
Wysokość dźwięku: zależna od częstotliwości drgań. Ucho ludzkie jest w stanie słyszeć dźwięki z zakresu 16 do 20000 drgań na sekundę (Hz). Zakres wykorzystywany przez typowe dźwięki muzyczne wynosi od 16 do 16834 drgań na sekundę. Awangardowa muzyka współczesna i rockowa posługuje się niekiedy dźwiękami o częstotliwości powyżej 16834 cykli na sekundę, zwykle generowanych przez elektroniczne instrumenty muzyczne.
Czas trwania: zależy od czasu, w jakim instrument produkuje dany dźwięk. Dla wielu instrumentów zależy tylko od grającego; w innych jest ograniczony konstrukcją instrumentu.
Głośność: zależy od amplitudy drgań powietrza przenoszącego dźwięk.
Barwa dźwięku: zależy od ilości i częstotliwości składowych harmonicznych dźwięku
Podstawowym zestawem dźwięków muzycznych jest skala. W tradycyjnej muzyce europejskiej tworzy ją osiem dźwięków, z których najwyższy jest powtórzeniem najniższego w interwale oktawy. Zakres dźwięków tradycyjnie używanych w muzyce podzielony jest na 10 oktaw. Podstawowym dźwiękiem każdej oktawy jest dźwięk C. Częstotliwości kolejnych dźwięków C są elementami szeregu geometrycznego o ilorazie 2, przy czym najniższemu C odpowiada w przybliżeniu dźwięk o częstotliwość 16 Hz (cykli na sekundę).
Każda oktawa zawiera siedem dźwięków diatonicznych, tworzących szereg określany w systemie dur-moll jako gama C-dur. Kolejno są to C, D, E, F, G, A, H (w angielskiej notacji B). Dźwięki posiadają też nazwy solmizacyjne kolejno: do, re, mi, fa, sol, la, si. Ósmy dźwięk gamy, kolejne C, jest zarazem pierwszym dźwiękiem następnej oktawy. Osiem dźwięków występujących w gamie C-dur zwane jest naturalnym szeregiem diatonicznym. Dźwięki te odpowiadają białym klawiszom fortepianu.

Triada harmoniczna

 Triada harmoniczna jest to grupa trzech podstawowych trójdźwięków występujących w obrębie określonej tonacji. Trójdźwięki te zbudowane są na I, IV i V stopniu danej gamy i nazywają się odpowiednio: tonika (trójdźwięk toniczny), subdominanta (trójdźwięk subdominantowy) i dominanta (trójdźwięk dominantowy). Oto ich oznaczenia: T - tonika, S - subdominanta, D - dominanta. Akordy budowane są tercjowo, tzn. kolejne składniki akordu są dodawane co odległość tercji w obrębie danej gamy. Jako że w tej chwili interesują nas jedynie akordy triady, spójrzmy na przykład tych trzech akordów zbudowanych na odpowiednich stopniach gamy c-dur:

Każdy z akordów triady pełni określoną funkcję w sekwencji harmonicznej. Tonika jest elementem centralnym - to wokół niej koncentruje się cała fraza i z reguły to właśnie ona rozpoczyna i kończy daną frazę. Dominanta zmierza do toniki (posiadając dźwięk prowadzący, który w naturalny sposób dąży do rozwiązania w tonice) i jest elementem dominującym (co wynika z nazwy), subdominanta jest natomiast wyprzedzeniem dla pozostałych akordów. Ciekawy efekt uzyskujemy w momencie obniżenia tercji w subdominancie. W takiej sytuacji subdominanta ma tendencję do rozwiązania w tonice, co w konfrontacji z dominantą daje nam podobne zmierzanie do toniki, lecz nieco innego charakteru.

Powszechnie stosowany jest akord dominantowy septymowy, który powstaje poprzez dodanie jeszcze jednej tercji (od tonu podstawowego dzieli ją interwał septymy). Mamy teraz czterodźwięk silnie domagający się rozwiązania, którym z reguły jest tonika. Zależności pomiędzy akordami triady umożliwiły stworzenie pewnych logicznych konstrukcji harmonicznych, zawierających następstwo kilku akordów. Szczególnie charakterystyczne są kadencje, czyli mówiąc krótko zakończenia sekwencji muzycznej w pewien schematyczny sposób. Najbardziej typowa forma kadencji to przejście z D do T. Forma bogatsza to użycie sekwencji S - D - T.

Czterodźwięki septymowe

W przeciwieństwie do trójdźwięków, charakteryzujących się w zasadzie neutralnym przekazem energetycznym, czterodźwięki charakteryzują się dużym napięciem. Jako że mowa tu o czterodźwiękach zbudowane tercjowo, omówimy krótko czterodźwięki septymowe. W skali durowej można wyróżnić cztery typy akordów septymowych (przedstawione przykłady są oparte o skalę c-dur):
durowy septymowy - znajduje się w nim septyma wielka. Występuje na I i IV stopniu gamy durowej (poniżej:
c-dur7, I stopień gamy durowej).

dominantowy septymowy - akord durowy z septymą małą. Występuje na V stopniu gamy durowej (poniżej: g7, V stopień gamy durowej).

molowy septymowy - posiada septymę małą. Występuje na II, III i VI stopniu gamy durowej (poniżej: d-moll7, II stopień gamy durowej).

septymowy zmniejszony - akord molowy zmniejszony z septymą małą. Występuje na VII stopniu gamy durowej (poniżej: h-moll7/5-, I stopień gamy durowej).

Warto zauważyć, iż w przypadku septymy symbol 7 ją opisujący odnosi się do septymy małej, a nie wielkiej, tak jak ma to miejsce w przypadku innych interwałów. Omawiając akordy septymowe warto zwrócić uwagę na bardzo istotną sprawę związaną z ich zapisem. Otóż w zapisie czterodźwięków durowych z septymą małą nie stosuje się oznaczenia "dur" lub "maj" (major). Konsekwencje pomyłki w odczytaniu symbolu mogą być znaczące, ponieważ oba czterodźwięki (durowe z septymą małą i wielką) mają zupełnie inny charakter brzmieniowy. W przypadku akordów tonicznych (z septymą wielką) stosuje się zapis z dopiskiem "dur". Jeśli chodzi o akordy septymowe molowe, to ich zapis jest już całkiem jednoznaczny; zawsze pojawia się tutaj dopisek "moll" lub "min" (minor)

Pięciodźwięki

 Rozpatrując akordy zawierające więcej niż cztery składniki (oczywiście zbudowane tercjowo) trzeba zaznaczyć, iż istnieje pewna różnica pomiędzy traktowaniem kolejnych (po czwartym) składników akordu w akordach tonicznych i dominantowych. W akordach tonicznych dźwięki składowe są dźwiękami tonicznymi (nie rozpatrujemy tu czterech pierwszych, czyli prymy, tercji, kwinty i septymy) i w rzeczywistości są w stosunku do podstawy akordu sekundą (a nie noną), kwartą (a nie undecymą) czy też sekstą (a nie tercdecymą). Zatem piąty składnik akordu nie jest w przypadku akordów tonicznych noną, lecz sekundą. Jest to istotne w przypadku odczytywania zapisu symbolicznego akordów, gdyż np. widząc zapis c6 wiemy, iż jest to akord toniczny, z tym że nie posiada on septymy wielkiej, nony i undecymy. Składnik tercdecymy pełni tu jednak funkcję seksty.

Można spotkać różne formy zapisu akordów, i tak akordy toniczne mogą być zapisywane bez uwzględnienia powyższych zasad, jednak i tak odczytanie symboli nie powinno stanowić tu większego problemu. W przypadku akordów dominantowych natomiast każdy kolejny (po czwartym) składnik wielodźwięku jest elementem dominantowym, przez co jeszcze bardziej podkreśla ich dominantowy charakter. Zatem zapis c13 odnosi się do akordu dominantowego. Jak widać poniżej akord ten zawiera septymę małą (charakterystyczną dla akordów dominantowych), nonę, undecymę i tercdecymę.

Oczywiście zagranie na gitarze siedmiodźwięku jest raczej trudne ;) lecz nas interesuje teraz jedynie teoria. W zapisie składnika nonowego stosuje się cyfrę 9. W przypadku nony małej może to być 9-, a gdy mamy nonę zwiększoną - 9+. Nona zwiększona istnieje jedynie w przypadku akordów durowych, natomiast w molowych jest ona po prostu tercją małą.

Koło kwintowe i kwartowe

Koło kwintowe i kwartowe przedstawia relacje zachodzące pomiędzy poszczególnymi tonacjami. Poruszając się po nim w kierunku zgodnym z ruchem wskazówek zegara (koło kwintowe - zewnętrzne) przechodzimy do tonacji oddalonej o kwintę od poprzedniej tonacji. Kierując się w drugim kierunku (koło kwartowe - wewnętrzne) przechodzimy do tonacji oddalonej o kwartę od poprzedniej.
Koło kwintowe i kwartowe, zwane również kołem tonacji, doskonale sprawdza się przy graniu sekwencji akordów, gdyż sekwencje akordowe bardzo często składają się z akordów oddalonych od siebie o kwintę lub kwartę. Na kole tonacji można zbudować sekwencję akordów, z których każdy będzie posiadał jeden z dwunastu tonów podstawowych. Oto przykładowa sekwencja składająca się z akordów durowych oddalonych od siebie o kwintę (kwinta w górę to również kwarta w dół):

Powyższa sekwencja jest grupą akrodów durowych zbudowanych na kolejnych dźwiękach koła kwintowego (zewnętrznego). W ten sam sposób można zbudować sekwencję kwartową (w oparciu o koło kwartowe). Koło kwintowe i kwartowe pomaga w określeniu aktualnej tonacji. Tonacja c-dur nie posiada żadnych krzyżyków ani bemoli, natomiast tonacja g-dur posiada już jeden krzyżyk. Idąc dalej po kole kwintowym spotykamy kolejne tonacje: d-dur (dwa krzyżyki), a-dur (trzy krzyżyki) itd.

Analogicznie jest z bemolami, jednak tutaj poruszamy się po kole kwartowym: c-dur (brak bemoli), f-dur (jeden bemol), b-dur (dwa bemole), itd.

Skale

 System modalny stworzył siedem skal, z których każda jest zbudowana na kolejnych stopniach skali durowej (która w tym systemie jest nazywana skalą jońską). Dzięki temu powstają skale z różną kolejnością występowania interwałów tonowych i półtonowych, co objawia się całkowicie innym charakterem brzmieniowym poszczególnych skal. System modalny jest konstrukcją bardzo starą i sprawdzoną - był szeroko stosowany w Średniowieczu. Jeśli weźmiemy skalę c-dur, to grając ją od II stopnia (czyli dźwięku d) otrzymamy kolejną skalę modalną, tzw. dorycką. Oczywiście dźwiękiem podstawowym tej skali będzie teraz d. W taki sam sposób tworzy się kolejne skale. Po przeanalizowaniu kolejności interwałów występujących w tych skalach okaże się, że każda z nich jest inna i - co najważniejsze - posiada swój indywidualny charakter.
Poniżej znajduje się lista skal modalnych. Najważnieszą informacją jest następstwo interwałów.

               

Skala durowa

 Skala durowa jest podstawową strukturą harmoniczną. Składa się ona z siedmiu dźwięków. Poniżej widać przykład skali durowej (tutaj: skala c-dur). Ostatni, ósmy dźwięk to powtórzenie dźwięku pierwszego, czyli c. Każdy kolejny dźwięk skali durowej posiada swoją nazwę i dodatkowo jest oznaczony cyfrą rzymską (I - VII).


Interwały dzielące poszczególne stopnie skali durowej to całe tony i półtony. Rozmieszczenie tych interwałów jest następujące:


Jak widać, odległość półtonu (1/2) występuje pomiędzy III i IV oraz VII i I stopniem skali durowej, natomiast pomiędzy pozostałymi stopniami mamy odległość całego tonu (1). Charakter brzmieniowy skali durowej jest bardzo mocny, na co ma wpływ odległość tercji wielkiej pomiędzy toniką a mediantą. Warto dodać, że skala durowa jest nazywana skalą jońską według systemu modalnego.

Skala molowa

Skala molowa to inaczej skala minorowa. Obok skali durowej jest to najpopularniejsza skala systemu muzycznego. Podstawowym wyróżnikiem tej skali jest interwał tercji małej pomiędzy I i III stopniem (w skali durowej jest to tercja wielka). Różnica ta jest bardzo silnie słyszalna szczególnie w przypadku trójdźwięków utworzonych z tych skal. Charakter tej skali jest zdecydowanie "miękki", w przeciwieństwie do "twardej" skali durowej. Pomiędzy gamą molową a durową o tej samej ilości znaków (krzyżyków lub bemoli) istnieje ścisły związek; skala molowa jest zbudowana na VI stopniu skali durowej.
Istnieją trzy rodzaje skal molowych:
Skala molowa naturalna (eolska, pierwotna).


Skala molowa harmoniczna. Charakteryzuje się podwyższonym VII stopniem, przez co uzyskuje się dźwięk prowadzący. Konsekwencją tego odległość pomiędzy VI a VII stopniem zwiększa się do 1 1/2 tonu.


Skala molowa melodyczna. Tutaj podwyższeniu ulega również VI stopień, przez co skala ta jest bardziej "śpiewna" (stąd nazwa - melodyczna), a odległość 1 1/2 tonu pomiędzy stopniem VI i VII zostaje zmniejszona do 1 tonu.

Na górę