PUZON
Historia Puzonu Puzon: ang., fr., wł., trombone; niem., posaune Mosiężny aerofon z ustnikiem w kształcie filiżanki
o przeważającym przekroju cylindrycznym. Można powiedzieć iż jest tenorowo-barytonową odmianą orkiestrowej trąbki,
ale charakteryzuje się teleskopowym suwakiem przy pomocy którego grający zmienia długość rury (słupa powietrza)-
od tego pochodzi termin: puzon suwakowy (fr. Trombone a coulisse, niem. Zugposaune, wł. Trombone a Tiro, ang.
Slide Trombone, fr. I ang. do XVIII w. saqueboute, sackbut).
Zarówno włoska jak i polska nazwa puzonu jest zapożyczona od nazwy trąbki. TROMBONE (duża trąba) pochodzi od włoskiego tromba (trąbka). PUZON natomiast od
niemieckiego Posaune- Buzune, które zostało zapożyczone od francuskiego Buisine (prosta trąbka). Etymologia
określenia Saquebute, w jęz. ang. sackbut , sagbut shagbolt, itp., nie jest do końca jasna, najprawdopodobniej
pochodzi od francuskiego "sacquer"- wyciągnąć, wysuwać( np. szablę), lub od hiszpańskiego "sacabuche"-które
znaczyło podobnie.
W Polsce obecnie używa się określenia sakbut lub też puzon barokowy, z tym że to drugie
określenie może nieco mylić co do pochodzenia instrumentu.
PUZON SUWAKOWY
Dwie równoległe, wewnętrzne rury suwaka połączone
są na górnym końcu za pomocą łącznika, umieszczonego przeważnie prostopadle do nich. Ustnik jest wkładany w otwór
umieszczony na początku jednej z rur, do drugiej mocuje się lub przykręca dźwięcznik instrumentu. Na tych
nieruchomych rurach porusza się suwak instrumentu, który sam składa się z dwóch równoległych rur połączonych na
końcu łącznikiem w kształcie litery U (na którym umocowany jest zawór do spuszczania skroplonej pary wodnej),
a na początku prostopadłym łącznikiem, za który grający trzyma suwak, podczas gry, prawą dłonią. Tarcie jest
zminimalizowane przez nieznaczne pogrubienie dolnych końców wewnętrznych rur suwaka, co w jego wyższej partii
zapewnia przestrzeń pomiędzy rurami. Dawniej te "koszulki" lub "skarpetki" były wykonywane z innego stopu niż
reszta suwaka, dziś są one integralną częścią wewnętrznych rur, które są zwykle niklowane. Do pokrycia wewnętrznych
rur suwaka stosuje się również inne powłoki, których właściwości cierne są minimalne. Przekrój instrumentu jest
cylindryczny przez ok. 2/3 jego długości, następnie stopniowo się powiększa aż do dźwięcznika. Przekrój puzonu
zawiera się pomiędzy 12,3 mm - 13,8 mm, a przy puzonie basowym do 14 mm. Średnica czary wynosi od 17,8 cm przy
puzonie tenorowym do ok. 24-26 przy basowym. Łącznik w kształcie litery U znajdujący się przy czarze instrumentu
stanowi zwykle jedną całość ze strojnikiem instrumentu, może zawierać również równoważnik.
Technika gry suwakiem opiera się na jego podziale na 7 pozycji obniżających wysokość dźwięku składowych harmonicznych co pół tonu:
pierwsza (najwyższa) pozycja grana jest na całkiem "zamkniętym" suwaku,
siódma (najniższa) na całkiem rozsuniętym.
Odległość pomiędzy pozycjami wzrasta proporcjonalnie w miarę wysuwania suwaka np.:
pomiędzy 1 a 2 wynosi ok. 8 cm,
pomiędzy 6 a 7 ok. 12 cm.
Współczesny puzon (Bb) mierzy 9 stóp (2,75 m całkowitej długości rury z wysuniętym suwakiem- 9 stóp) i produkowany
jest w dwóch głównych odmianach:
prosty puzon w stroju B,
oraz puzon w stroju B/F, który w części dźwięcznika zawiera dodatkowe rury, włączane w
obieg instrumentu za pomocą wentyla, obniżające strój o kwartę- wydłużając instrument do 12 stóp (3,66 m)- całość
zwana jest kwartwentylem.
(Popularnym wariantem puzony B/F jest puzon B/F/E, który posiada dwa wentyle w celu
obniżenia dźwięku o dodatkowy półton i uzyskania pełnej skali chromatycznej pomiędzy 1 a 2 składową harmoniczną).
Upowszechnienie puzonów B i B/F spowodowało w XX w. wyjście z użycia trzech starych rozmiarów puzonów: altowego,
tenorowego i basowego. Puzon B jest teraz często nazywany tenorowym, a modele B/F o szerokich wlotach-
basowymi/tenorowo-basowymi i są przeważnie używane do wykonywania najniższego z trzech głosów puzonowych
partytury orkiestrowej. Puzon jest instrumentem nie transponującym; puzon tenorowy B nazywany jest tak ponieważ
jego naturalny/podstawowy szereg alikwotów opiera się na B (kontra).
Pozycje na Puzon.
PUZON TENOROWY
Puzon B był zawsze najbardziej typowym przedstawicielem rodziny. W XVI w. w Niemczech był często określany terminem "gemeine"
(zwykły), a puzony o innym, niższym stroju, nazywano od interwału różniącego je od puzonu tenorowego np.
Quartposaune itd. Tabela 1 pokazuje skalę puzonu tenorowego. Używa się głównie składowych harmonicznych zaczynając
od 2-ej (B wielkie) do 17-tej (f dwukreślne na 1 pozycji), przy czym przy 7 składowej, wymagającej podwyższenia,
używa się pozycji od 2 do 7 (podwyższonych). 
Dźwięki pedałowe, od B kontra w dół, (wymagane przez kompozytorów od
czasu użycia ich przez I. Berlina w Requiem) są osiągalne jeśli wystarczająco dużo czasu pozostawi się na
dostosowanie zadęcia. Dźwięki podstawowe poniżej C potrzebne są tylko wtedy, gdy gramy na puzonie kontrabasowym F.
W wyższych partiach skali puzonu, gdzie składowe harmoniczne są coraz bliżej siebie, dalszych pozycji puzonu używa
się raczej jako zastępczych w celu ułatwienia wykonywania szybkich pasaży i jako urozmaicenie w grze legato.
Pozycji zastępczych używa się często jako zaczynających lub kończących długie glissanda.
PUZON TENOROWO-BASOWY
Puzon tenorowo-basowy: Puzon tenorowy z dodatkowym zaworem, obniżającym dźwięk o kwartę. ;puzon basowy i
kontrabasowy: strój o oktawę niższy od tenorowego przy całkowitej długości 4,87 m i średnicy kielicha 26 cm.
;puzon altowy i sopranowy: Instrumenty używane do końca XVIII wieku, a potem wyparte przez puzon tenorowy, wraz
z ulepszeniem technik gry na tym instrumencie.
