Tempa
Tempa wolne:
| Largo Szeroko |
bardzo powoli |
| Larghetto ["largetto"] |
Trochę szybciej niż "largo" |
| Lento Powoli |
wolno |
| Adagio ["adadżio"] |
Powoli, wolno |
| Grave ["grawe"] |
Poważnie, ciężko, wolno |
Tempa umiarkowane:
| Andante Z wolna |
w ruchu spokojnego kroku |
| Andantino |
Trochę żywiej niż "andante" |
| Moderato |
Umiarkowanie |
| Allegretto |
Dość żywo (nieco wolniej niż "allegro") |
Tempa szybkie:
| Allegro Prędko |
ruchliwie, wesoło |
| Vivo ["wiwo"] |
Żywo |
| Vivace ["wiwacze"] |
Prędko, z ożywieniem |
| Veloce ["welocze"] |
Lotnie, żywo, szybko |
| Presto |
Szybko |
| Vivacissimo ["wiwaczissimo"] |
Bardzo żywo |
| Prestissimo |
Bardzo szybko |
Dla dokładniejszego określenia temp używa się często dodatkowych wyrażeń:
| Con moto ["kon moto"] |
Ruchliwie |
| Tranquillo ["trankilo"] |
Spokojnie |
| Scherzando ["skercando"] |
Żartobliwie |
| Leggiero ["ledżiero"] |
Lekko |
| Espressivo |
Z wyrazem |
| Dolce ["dolcze"] |
Słodko |
| Cantabile ["kantabile"] |
Śpiewnie |
| Agitato ["adżitato"] |
Burzliwie |
| Maestoso ["maestozo"] |
Majestatycznie |
| Molto Bardzo |
molto allegro |
| Assai |
Bardzo |
| Doppio movimento |
Podwojenie tempa (czyli raz szybciej od tego, jak wskazywało poprzednie oznaczenie tempa) |
| Meno |
Mniej |
| Meno mosso |
Wolniej, niż wskazywało poprzednie oznaczenie tempa |
| Tanto Nie zanadto |
np. allegro non tanto - szybko, lecz nie zanadto żywo |
| Non troppo |
Nie zanadto, np. non troppo lento |
| Piu Bardziej, więcej |
np. piu vivo - trochę prędzej niż vivo |
| Piu mosso |
Żywiej (niż wskazywało poprzednie oznaczenie tempa) |
| Quasi ["kuazi"] |
Jakby, prawie, np. quasi allegretto |
| Sempre Zawsze |
stale, np. sempre vivace |
| Sostenuto Wstrzymując |
np. andante sostenuto |
| Un poco ["un poko"] |
Trochę, nieco, np. un poco piu allegro |
| Ancora ["ankora"] |
Jeszcze, np. ancora piu allegro |
Do oznaczeń przyspieszania używa się następujących określeń:
| Accelerando ["aczelerando"] |
Przyspieszając |
| Affrettando |
Przyspieszając |
| Animando, Avvivando |
Ożywiając |
| Zwiększając tempo, np. poco a poco string. (affret., animando itp.) |
stopniowo przyspieszając |
| Sempre piu mosso |
Coraz żywiej |
| Stretto |
Zacieśniając, przyspieszając |
Do oznaczenia zwolnienia tempa używa się następujących określeń:
| Allargando |
Rozszerzając |
| Rallentando (Rall.) |
Zwalniając |
| Ritardando (Ritard.) |
Zwalniając, opóźniając |
| Ritenuto (Rit.) |
Opóźniając, zwalniając, powstrzymując |
| Slentando ["zlentando"] |
Zwalniając |
Powrót do tempa zasadniczego (pierwotnego) oznaczamy:
| Tempo primo, tempo I, T. I |
Tempo pierwsze, pierwotne |
| A tempo Do tempa |
wrócić do poprzedniego tempa |
| L\'istesso tempo |
To samo tempo |
| Come prima, coma sopra |
W tempie pierwotnym, jak wyżej |
| Tempo giusto ["tempo dżusto"] |
Właściwe tempo |
Określenia pomocnicze:
| Ad libitum |
Dowolnie |
| Al Fine |
Do końca |
| Al Segno |
Do znaku |
| Da capo |
Od początku |
| Dal segno |
Od znaku |
| Meno |
Mniej |
| Molto |
Bardzo |
| Piu |
Więcej |
| Poco a poco |
Stopniowo |
| Prima vista |
a vista Granie utworu z nut, bez przygotowania |
| Sempre |
Zawsze |
| Senza |
Bez |
| Simile |
Podobnie |
| Solo |
Pojedyńczo |
| Tutti |
Wszyscy, łącznie |
Oznaczenia dynamiki gry:
| Pianissimo possibile (ppp) |
Możliwie najciszej |
| Pianissimo (pp) |
Bardzo cicho |
| Piano (p) |
Cicho |
| Mezzo piano (mp) |
Na wpół cicho |
| Mezzo forte (mf) |
Prawie głośno |
| Forte (f) |
Głośno |
| Fortissimo (ff) |
Bardzo głośno |
| Fortissimo possibile (fff) |
Możliwie najgłośniej |
Stopniowe narastanie lub zmniejszanie natężenia siły dźwięku oznaczamy:
| Crescendo ["kreszendo"] |
Wzmacniając |
| Decrescendo ["dekreszendo"] |
Osłabiając |
| Diminuendo |
Stopniowe osłabianie dźwięków |
| Forzato, sforzato, sforzando ["forcato, sforcato, sforzando"] (fz, sfz, sf) |
wzmacniejąc tylko dany dźwięk, przy którym umieszczono zapis |
| Forte piano (fp) |
Mocno i nagle cicho |
| Piano forte (pf) |
Cicho i nagle głośno |
Elementy dzieła muzycznego
Na każde dzieło muzyczne - czy to będzie drobny utwór fortepianowy, czy też symfonia wymagajęca dużej liczby wykonawców - słada się szereg następujących elementów muzycznych:
1. rytm,
2. metrum,
3. tempo,
4. melodia,
5. harmonia,
6. dynamika,
7. agogika,
8. artykulacja,
9. frazowanie,
10. kolorystyka dźwiękowa,
11. struktura formalna.
Według starożytnych Greków "rytm jest ruchem uporządkowanym", istnieje on również poza muzyką. Na przykład szereg życiowych funkcji organicznych posiada przebieg rytmiczny (bicie serca, rytm pulsu, oddech itp.)
W muzyce rytm jest czynnikiem nieodzownym; przewija się on w zorganizowanym ruchu dźwięków, z których każdy posiada określony czas trwania. Schemat rytmiczny utworu decyduje o jego charakterze. Różne ukształtowanie rytmu mamy w krakowiaku, mazurku, oberku, polonezie, walcu, marszu.
Jednak nie wszystkie dźwięki muzyczne uporządkowane rytmicznie posiadają jednakową wagę, jednakowy ciężar gatunkowy. Czynnikiem regulującym pod tym wzglądem jest właśnie metrum muzyczne. Porządkuje ono przebiegi rytmiczne za pomocą akcentów, przypadających na niektóre dźwięki w podobny sposób, jak to ma miejsce w poezji wierszowanej.
Znaczny wpływ na przebiegi rytmiczno-metryczne posiada tempo. Wartości rytmiczne wskazują bowiem tylko wzajemne stosunki czasu trwania poszczególnych wartości metrycznych; wskazują one, że np. półnuta trwa dwukrotnie krócej od całej nuty, ćwierćnuta - dwukrotnie krócej do półnuty itd. Tempo nie wpływa na zmianę tych stosunków, określa jednak dokładniej czas trwania poszczególnych wartości rytmicznych, ściśle zaś czas ich trwania określa oznaczenie metronomiczne.
Tempo wpływa również na rozmieszczenie i rolę poszczególnych akcentów metrycznych. Przy wykonaniu utworu muzycznego w tempie wolnym znacznie więcej dźwięków otrzymują akcenty metryczne, aniżeli przy wykonaniu tego samego utworu w tempie szybkim.
Rytm jest w muzyce czynnikiem niezmiernej wagi. W utworach muzycznych spotykamy nawet dośc długie odcinki dzieła przeznaczone do wykonania wyłącznie przez instrumenty perkusyjne. W muzyce ludów pierwotnych rytm posiada z regóły dominujące znaczenie.
Pomimo jednak zasadniczej roli rytmu nie można sobie wyobrazić kompozycji bez elementów melodii. Melodię (gr. melodia - śpiew) tworzy następstwo dźwięków różnej wysokości, zorganizowanych rytmicznie, przedstawiających logiczną całość.
Melodie utrzymane w tonacjach majorowych i minorowych mogą być oparte ma dźwiękach gamowłaściwych; takie melodie nazywamy melodiami diatonicznymi.
Natomiast gdy melodia utrzymana jest prócz dźwięków gamowłaściwych również na ich chromatycznych odmianach - mówimy o melodii chromatycznie rozszerzonej.
Oprócz podziału na melodie diatoniczne i chromatycznie rozszerzone, odróżniamy jeszcze melodie wokalne od instrumentalnych.
Melodia wokalna jest przeznaczona do wykonania przez głos ludzki; jest ona ograniczona możliwościami głosu ludzkiego, a więc nie może być zbyt ruchliwa i ma ograniczoną skalę.
Melodia instrumentalna, dostosowana do możliwości i skali instrumentu, może być o wiele ruchliwsza od melodii wokalnej, może stosować gwałtowne skoki itp.
Można wreszcie wyodrębnić typy melodii prostej, nieornameltalnej oraz takiej, w której na tle melodii właściwej występuje szereg dźwięków ozdobiających; jest to melodyka ornamentalna (łac. ornamentum - ozdoba).
Obok rytmu i melodii spotykamy w kompozycji na ogół czynnik charakterystyczny, wyrażający się współbrzmieniami dźwięków (gr. harmonia - zgodność kształtów, dźwięków).
O harmonii można mówić z chwilą równoczesnego prowadzenia conajmniej dwóch głosów. Czynnik harmoniczny pojawił się w historii rozwoju muzyki europejskiej stosunkowo późno, bo w IX wieku; czynnik ten może występować w utworze zasadniczo pod dwiema różnymi postaciami, a mianowicie: w technice polifonicznej i technice homofonicznej.
1. Polifonia - jeśli każdy z głosów współbrzmiących posiada własną linią melodyczną, wówczas mamy do czynienia z polifonią.
2. Homofonia - drugim sposobie tworzenia konstrukcji wielogłosowej, czyli w tzw. homofonii, wszystkie głosy są całkowicie podporządkowane jednej melodii.
Melodia homofoniczna zazwyczaj znajduje się w głosie górnym, a pozostałe głosy tworzą podparcie harmoniczne, czyli akompaniament.
Głosy akompaniujące nie posiadają samodzielnych linii melodycznych, jak to ma miejsce w polifonii. Wielogłosową techniką homofoniczną, polegającą na umiejętnym łączeniu akordów, zajmuje się nauka harmonii.
Kompozytor przy pisaniu dzieła muzycznego posługuje się najczęściej obu rodzajami techniki kompozytorskiej.
Rodzaj użytych przez kompozytora środków technicznych i sposobów ich zrealizowania w dziele muzycznym nazywamy fakturą (łac. factura - wykonanie, budowa). Mówimy o fakturze polifonicznej, o fakturze homofonicznej, biorąc pod uwagą zależność między poszczególnymi głosami utworu wielogłosowego.
Przez fakturę rozumiemy również rodzaj użytych w kompozycji środków, właściwych danej technice odtwórczej. W tym pojęciu rozróżniamy na przykład fakturę fortepianową, której jedną z cech jest szerokie rozłożenia dźwięków w akompaniamencie przez ich wprowadzenie, itp., fakturę chóralną, charakteryzującą się m, in. łączeniem akordów z zastosowaniem pochodów sekundowych, unikaniem chromatyki, niewielkimi odległościami między poszczególnymi głosami, fakturę smyczkową itp.
Struktura formalna.
Nasze myśli wypowiadamy słowami, układając je w krótsze lub dłuższe zdania. Zdanie, żeby było zrozumiane, powinno być zbudowane logicznie i prawidłowo. W literaturze, a szczególnie w poezji, żądamy od twórców pięknego sposobu wypowiadania się. Podobnie jest w muzyce.
Źródło: www.klarnety.pl
